Beslisboom lokaal houtstookbeleid onder de Omgevingswet
Gemeenten die lokaal houtstookbeleid willen ontwikkelen, krijgen te maken met een complexe combinatie van bestuursrecht, uitvoerbaarheid, proportionaliteit en wetenschappelijke onderbouwing.
Onderstaande beslisboom laat schematisch zien welke stappen en afwegingen daarbij juridisch en bestuurlijk relevant kunnen zijn binnen de Omgevingswet, de Algemene wet bestuursrecht (Awb) en het bredere bestuursrechtelijke kader.
De beslisboom is nadrukkelijk géén politiek standpunt vóór of tegen houtstookbeleid.
Het schema laat vooral zien welke vragen logisch ontstaan wanneer een gemeente lokaal wil ingrijpen in particulier gebruik van houtkachels of andere vormen van houtstook.
De daadwerkelijke juridische onderbouwing, jurisprudentie en verdieping van de afzonderlijke onderwerpen zijn elders op deze website uitgewerkt.
Waarom deze beslisboom?
In de praktijk blijkt dat discussies over houtstook vaak snel gaan over:
- gezondheid,
- hinder,
- luchtkwaliteit,
- overlast,
- of politieke wenselijkheid.
Veel minder zichtbaar is echter welke bestuursrechtelijke stappen vooraf moeten worden doorlopen voordat lokaal beleid juridisch houdbaar en uitvoerbaar kan zijn.
Juist daar ontstaan vaak complexe vragen over:
- bevoegdheden,
- instrumentkeuze,
- proportionaliteit,
- uitvoerbaarheid,
- lokale onderbouwing,
- en de verhouding tussen Omgevingswet, APV en zorgplicht.
De beslisboom brengt deze stappen overzichtelijk in beeld.
Hoe moet deze beslisboom worden gelezen?
De beslisboom is bedoeld als:
- bestuurlijke routekaart;
- overzicht van logische besluitvormingsstappen;
- hulpmiddel bij juridische en beleidsmatige reflectie;
- samenvatting van de bestuursrechtelijke vragen die kunnen ontstaan bij lokaal houtstookbeleid.
Het schema pretendeert niet dat iedere situatie identiek is.
Gemeenten kunnen verschillende keuzes maken, verschillende doelen formuleren en verschillende instrumenten overwegen.
Wel laat de beslisboom zien dat lokaal houtstookbeleid meestal niet uit één enkele beleidskeuze bestaat, maar uit een keten van:
- juridische,
- bestuurlijke,
- wetenschappelijke,
- en uitvoeringsgerichte afwegingen.
Opbouw van de beslisboom
De beslisboom volgt grofweg negen stappen:
1. Doelbepaling
Wat wil de gemeente precies bereiken?
Bijvoorbeeld:
- gezondheid,
- hinderbeperking,
- emissiereductie,
- leefbaarheid,
- gedragsverandering.
2. Probleemvaststelling
Is lokaal daadwerkelijk sprake van:
- aantoonbare overlast,
- blootstelling,
- specifieke bronnen,
- handhaafbare situaties,
- of een afgebakend lokaal probleem?
3. Juridisch kader
Onder welk wettelijk kader valt het vraagstuk?
Bijvoorbeeld:
- Omgevingswet,
- APV,
- emissieregels,
- fysieke leefomgeving,
- hinder of gezondheid.
4. Instrumentkeuze
Welk juridisch instrument past bij:
- het doel,
- de bevoegdheid,
- de aard van het probleem,
- en de uitvoerbaarheid?
5. Juridische toepasbaarheid
Past het gekozen instrument:
- binnen de wetssystematiek,
- jurisprudentie,
- bevoegdheidsverdeling,
- overgangsrecht,
- en de Memorie van Toelichting?
6. Lokale onderbouwing
Is voldoende lokale onderbouwing mogelijk?
Bijvoorbeeld:
- metingen,
- brononderscheid,
- blootstelling,
- handhaafbaarheid,
- uitvoerbaarheid,
- en controleerbaarheid.
7. Zorgvuldigheid en evenredigheid
Kan worden voldaan aan:
- Awb 3:2,
- zorgvuldige voorbereiding,
- proportionaliteit,
- subsidiariteit,
- en de evenredigheidstoets?
8. Minder ingrijpende maatregelen
Zijn alternatieven zoals:
- spoor-0,
- voorlichting,
- begeleiding,
- technische verbeteringen,
- bestaande handhaving,
- of vrijwillige maatregelen
voldoende onderzocht en geëvalueerd?
9. Besluitvorming
Pas wanneer:
- bevoegdheid,
- onderbouwing,
- uitvoerbaarheid,
- zorgvuldigheid,
- en evenredigheid
voldoende zijn uitgewerkt, kan daadwerkelijke besluitvorming plaatsvinden.
Verdieping per onderwerp
De beslisboom is een samenvatting.
De inhoudelijke en juridische verdieping van onderwerpen zoals:
- zorgplicht,
- Stookwijzer,
- spoor-0,
- APV versus Omgevingswet,
- evenredigheid,
- emissieregels,
- lokale risicoanalyse,
- en bestuursrechtelijke randvoorwaarden
is elders op deze website verder uitgewerkt.